تفاوت اصلی فرش دستباف و ماشینی در این است که پرز چگونه به زمینهٔ فرش متصل می‌شود. در فرش دستباف معمولاً دسته‌های نخ به زمینه گره زده می‌شوند و سر آزاد گره‌ها پرز را می‌سازد ۱. در فرش ماشینی، پرز با سازوکار مکانیکی وارد ساختار می‌شود ۱.
این مقاله ساختار هر دو را توضیح می‌دهد. هدف آن نشان دادن برتری یکی بر دیگری نیست، چون این دو محصول متفاوتی برای نیازهای متفاوت‌اند.
فرش دستباف چگونه ساخته می‌شود؟
بریتانیکا فرش دستباف را عموماً حاصل گره زدن تعدادی دستهٔ پرز به یک ساختار زمینه توصیف می‌کند ۱. فرش‌های گره‌بافت را معمولاً به کشور سازنده نسبت می‌دهند، مانند فرش ایرانی، و گاه نام شهر یا منطقه روی آن می‌ماند، مانند کرمان ۱.
همهٔ فرش‌های دستی پرزدار نیستند. گلیم‌گونه‌هایی که به روش تاپستری بافته می‌شوند، سطحی تخت یا کمی برجسته دارند ۱.
فرش ماشینی چگونه ساخته می‌شود؟
فرش ماشینی یک روش واحد ندارد. مهم‌ترین گروه‌ها این‌ها هستند:
| روش | چگونگی ساخت | ویژگی‌ها |
|---|---|---|
| ویلتون | طرح با آوردن نخ رنگ موردنظر به سطح و پنهان کردن بقیهٔ نخ‌ها در زیر ساخته می‌شود ۱. | امکان طرح و رنگ پیچیده؛ پرز حلقه‌ای یا بریده ۲ |
| آکسمینستر | شبیه گره‌بافت است، اما نخ پرز به‌صورت مکانیکی وارد و بسته می‌شود و گره زده نمی‌شود ۱. | فقط پرز بریده؛ تنوع زیاد طرح و رنگ ۲ |
| ولوت | نخ‌ها روی میله‌هایی حلقه می‌شوند و میله پس از هر ردیف بیرون کشیده می‌شود ۱. | بیشتر تک‌رنگ؛ کیفیت کار با تراکم پرز به دست می‌آید ۲ |
| تافتینگ | دسته‌های نخ با سوزن در یک زمینهٔ از پیش بافته فرو می‌روند ۱. | زمینه و چسب یا پشت‌کار جداگانه دارد ۲ |
در بافت ماشینی، نخ پرز و نخ‌های زمینه هم‌زمان بافته می‌شوند و محصول نهایی یکپارچه است ۲. پس عبارت «فرش ماشینی» به‌تنهایی نمی‌گوید فرش با کدام روش ساخته شده است.
دو روش در یک نگاه
| موضوع | فرش دستباف گره‌دار | فرش ماشینی |
|---|---|---|
| اتصال پرز | گره زدن به زمینه ۱ | وارد کردن مکانیکی؛ بسته به روش ۱ |
| نام‌گذاری رایج | بر پایهٔ کشور و منطقهٔ تولید ۱ | بر پایهٔ روش بافت و مشخصات فنی |
| عدد مهم در مشخصات | رج‌شمار و جنس | شانه، تراکم، جنس و وزن پرز |
کدام را انتخاب کنیم؟
این انتخاب به نیاز شما بستگی دارد و قاعدهٔ قطعی ندارد. اگر به دنبال اثری منحصربه‌فرد با اصالت منطقه‌ای هستید، فرش دستباف مسیر طبیعی است. اگر برای یک پروژه یا فروش عمده به طرح یکسان، اندازهٔ مشخص و امکان سفارش تکرارپذیر نیاز دارید، فرش ماشینی مناسب‌تر است.
در هر دو حالت، از روی نام مجموعه یا عکس قضاوت نکنید و مشخصات مکتوب بگیرید.
پیش از خرید فرش ماشینی چه بپرسید؟
- این فرش با چه روشی بافته شده است؟
- جنس نخ پرز چیست؟
- شانه، تراکم، ارتفاع پرز و وزن پرز چقدر است؟
- این مشخصات برای کدام کد، رنگ و اندازه است؟
جمع‌بندی
فرش دستباف با گره زدن پرز به زمینه ساخته می‌شود و فرش ماشینی با روش‌های مکانیکی گوناگون. دانستن روش بافت کمک می‌کند دو فرش را درست مقایسه کنید. برای دیدن طرح‌ها، بخش کاتالوگ فرشینه را ببینید و برای مشخصات هر طرح از کارشناسان ما بپرسید.
پرسش‌های متداول
آیا فرش ماشینی گره دارد؟
در روش‌های ماشینی‌ای مانند آکسمینستر، نخ پرز وارد و بسته می‌شود و گره زده نمی‌شود ۱. به همین دلیل واژهٔ «گره» در مشخصات فرش ماشینی معنای دقیق فرش دستباف را ندارد.
آیا فرش ماشینی می‌تواند طرح پیچیده داشته باشد؟
بله. بافت ویلتون امکان طرح و رنگ پیچیده را می‌دهد و آکسمینستر تنوع زیادی از طرح و رنگ دارد ۲.
فرش و موکت چه فرقی دارند؟
در کاربرد امروزی، موکت معمولاً به کف ثابت می‌شود و کل سطح را می‌پوشاند، اما فرش ثابت نمی‌شود و به‌ندرت کل کف را می‌پوشاند ۱.
منابع
- Ellis, Peter. Floor covering. Encyclopaedia Britannica, 2022. https://www.britannica.com/technology/floor-covering
- The Carpet and Rug Institute. The Carpet Primer. 2017. https://carpet-rug.org/wp-content/uploads/2020/02/The-Carpet-Primer.pdf