Medalyon (mərkəzi göl, farsca toranj) İran xalça dizaynının ən tanınmış elementlərindəndir. Mərkəzində böyük, künclərində isə dörd naxış olan xalça görmüsünüzsə, göllü-ləçəkli quruluşla tanışsınız. Bu məqalədə həmin quruluşun necə işlədiyini görəcəyik.
Medalyon nədir?
İranika Ensiklopediyası medalyonu adətən əyri xətli, çox vaxt xalçanın fonunun mərkəzində yerləşən naxış kimi təsvir edir. Onun geniş yayılmış formaları şiş uclu oval, dairə, qalxanvari forma və rombdur, kənarları isə daha çox dişli və ya pilləlidir 1.
Medalyonlu naxışın hissələri
| Hissə | Funksiyası |
|---|---|
| Medalyon | Mərkəzdəki əsas naxış; kompozisiya uzunluq və en üzrə ona görə tarazlaşdırılır 1 |
| Ləçək | Dörd künc naxışı; Ərdəbil xalçasında onlar mərkəzə oxşar, lakin daha sadə kompozisiyanın dörddə biridir 2 |
| Fon | Medalyonun ətrafındakı əsas sahə |
| Haşiyə | Xalçanın ətrafını dolanan zolaqlar; Ərdəbil xalçasında dörd paralel zolaq 2 |
İranikada medalyonlu dizayn mərkəzləşdirilmiş dizaynlar qrupuna daxil edilir. Çoxmedalyonlu dizaynda isə bir-birinə bağlı və ya üst-üstə düşən medalyon cərgələri fonu doldurur 1.
Tarixi nümunə: Ərdəbil xalçası
Londondakı Viktoriya və Albert Muzeyində saxlanılan Ərdəbil xalçası, muzeyin öz sözlərinə görə, dünyada üzərində tarix olan ən qədim xalçadır 2.
- Tarix: Xalçanın kənarındakı kitabə hicri-qəməri 946-cı ili, yəni miladi 1539-1540-cı illəri göstərir 2.
- Quruluş: Mərkəzində sarı medalyon olan böyük düzbucaqlı fon; medalyonu şiş uclu ovallardan ibarət halqa əhatə edir və onun iki tərəfindən qəndil asılıb 2.
- İncəlik: Hər 10 x 10 santimetrlik kvadratda təxminən 5300 düyün 2.
- Rəng: Nar qabığı və indiqo kimi təbii maddələrdən on rəng 2.
İki qəndilin ölçüsü niyə fərqlidir?
Muzey iki fikir nəql edir. Birincisi, məqsəd optik illüziya olub; baxmayaraq ki, 1530-cu illər İranında belə perspektivin başqa sübutu yoxdur. İkincisi, bu qüsur kamilliyin yalnız Allaha məxsus olduğunu göstərmək üçün qəsdən edilib 2. Heç biri qəti deyil.
Maşın xalçasında medalyon
Göllü-ləçəkli quruluş maşın xalçasına da keçib. Maşın xalçasında medalyonlu naxışı qiymətləndirmək üçün bunlara baxın:
- Medalyonun əyriləri bu xalçanın daraq sayında (reed count) pilləli görünmədən hamar görünürmü?
- Naxış sifariş etdiyiniz ölçü üçün müəyyən edilibmi? Ölçü dəyişdikcə medalyonun fona nisbəti də dəyişir.
- Medalyon məkanın düzülüşünə uyğundurmu? Mebel naxışın mərkəzini örtməməlidir.
Bu məqamlar praktiki tövsiyəmizdir və qəti qayda deyil.
Yekun
Medalyon bütün naxışı nizama salan mərkəzi elementdir və ləçək və haşiyə ilə birlikdə tarazlı quruluş yaradır. Medalyonlu dizaynları görmək üçün FARSHINEH kataloq bölməsinə baxın.
Tez-tez verilən suallar
Medalyon ilə ləçəyin fərqi nədir?
Medalyon mərkəzi naxış, ləçək isə künc naxışıdır 12.
Medalyonun simvolik mənası nədir?
Bu məqalə üçün oxuduğumuz mənbələr medalyon üçün qəti simvolik məna göstərmir. Ona görə də geniş yayılmış şərhləri təkrarlamaqdan çəkinmişik.
Ərdəbil xalçası harada toxunub?
Muzeyin dediyinə görə, İranın şimal-qərbindəki Ərdəbil şəhərində 2.
Mənbələr
- Carpets iv. Knotted-pile carpets: Designs, motifs, and patterns. Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/carpets-iv/
- Victoria and Albert Museum. The Ardabil Carpet. https://www.vam.ac.uk/articles/the-ardabil-carpet