Madalyon (göbek), İran halı tasarımının en tanınmış unsurlarından biridir. Ortasında büyük bir motif, köşelerinde dört motif bulunan bir halı gördüyseniz madalyon ve köşebent yapısını tanıyorsunuz demektir. Bu makalede bu yapının nasıl işlediğini görüyoruz.
Madalyon nedir?
Encyclopaedia Iranica madalyonu, çoğunlukla halının zemininin ortasında yer alan, genellikle kavisli bir motif olarak tanımlar. Yaygın biçimleri sivri uçlu oval, daire, kalkan ve eşkenar dörtgendir; kenarları çoğunlukla dilimli veya basamaklıdır 1.
Madalyonlu bir desenin bileşenleri
| Bileşen | İşlevi |
|---|---|
| Madalyon | Ortadaki ana motif; desen ona göre boyda ve ende dengelenir 1 |
| Köşebent | Erdebil halısında ortadakine benzeyen ama daha sade bir kompozisyonun dörtte birini oluşturan dört köşe motifi 2 |
| Zemin | Madalyonu çevreleyen ana alan |
| Bordür | Halıyı çepeçevre saran şeritler; Erdebil halısında dört paralel şerit 2 |
Madalyonlu desen, Iranica'da merkezî desenler grubunda yer alır. Çok madalyonlu desende ise birbirine bağlı veya üst üste binen madalyon sıraları zemini doldurur 1.
Tarihî örnek: Erdebil halısı
Londra'daki Victoria ve Albert Müzesi'nde bulunan Erdebil halısı, müzenin kendi ifadesine göre dünyanın en eski tarihli halısıdır 2.
- Tarih: Halının kenarındaki kitabe, Hicri 946 yılını, yani miladi 1539 ile 1540'a denk gelen tarihi gösterir 2.
- Yapı: Ortasında sarı bir madalyon bulunan büyük dikdörtgen bir zemin; madalyon sivri uçlu ovallerden oluşan bir halkayla çevrilidir ve iki yanından kandiller sarkar 2.
- İncelik: Her 10 x 10 santimetrelik karede yaklaşık 5300 düğüm 2.
- Renk: Nar kabuğu ve indigo gibi doğal maddelerden elde edilen on renk 2.
İki kandilin boyutu neden farklı?
Müze iki görüş aktarır. Birine göre amaç bir görsel yanılsama yaratmaktı; ancak 1530'lu yılların İran'ında böyle bir perspektifin başka bir kanıtı yoktur. Diğerine göre bu kusur, kusursuzluğun yalnızca Tanrı'ya ait olduğunu göstermek için kasıtlıydı 2. Hiçbiri kesin değildir.
Makine halısında madalyon
Madalyon ve köşebent yapısı makine halısına da geçmiştir. Makine halısında madalyonlu bir deseni değerlendirmek için şunlara bakın:
- Madalyonun kıvrımları bu halının tarak sayısında basamaklanmadan düzgün görünüyor mu?
- Desen, sipariş ettiğiniz ölçü için tanımlanmış mı? Madalyonun zemine oranı ölçüyle birlikte değişir.
- Madalyon, mekânın yerleşimine uygun mu? Mobilyalar desenin ortasını kapatmamalıdır.
Bu noktalar bizim pratik önerilerimizdir, kesin kural değildir.
Sonuç
Madalyon, tüm deseni düzenleyen merkezî motiftir ve köşebent ile bordürle birlikte dengeli bir yapı kurar. Madalyonlu tasarımları görmek için FARSHINEH katalog bölümünü ziyaret edin.
Sık sorulan sorular
Madalyon ile köşebent arasındaki fark nedir?
Madalyon merkezdeki, köşebent köşelerdeki motiftir 12.
Madalyonun sembolik anlamı nedir?
Bu makale için okuduğumuz kaynaklar madalyona kesin bir sembolik anlam atfetmemektedir. Bu nedenle yaygın yorumları tekrarlamaktan kaçındık.
Erdebil halısı nerede dokundu?
Müzenin ifadesine göre, İran'ın kuzeybatısındaki Erdebil şehrinde 2.
Kaynaklar
- Carpets iv. Knotted-pile carpets: Designs, motifs, and patterns. Encyclopaedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/carpets-iv/
- Victoria and Albert Museum. The Ardabil Carpet. https://www.vam.ac.uk/articles/the-ardabil-carpet