Cho dù bạn đang xoay thảm cho mùa hè, chuyển đến nhà mới hay quản lý hàng tồn kho kho bán buôn, việc bảo quản không đúng cách có thể làm hỏng thảm Ba Tư nhanh hơn nhiều năm sử dụng bình thường trên sàn nhà 123. Các nếp gấp sắc nhọn, hơi ẩm bị giữ lại bên trong lớp nhựa kín khí và các góc tối, không thông gió tạo điều kiện cho các nếp gấp nền, nấm mốc và côn trùng gây hại 124. May mắn thay, các nhà bảo tồn dệt may của bảo tàng tuân theo các quy tắc đơn giản, thiết thực mà bất kỳ chủ nhà hoặc người mua nào cũng có thể áp dụng 123.

Lau sạch và lau khô trước khi cất giữ.

Nguyên tắc đầu tiên trong việc bảo quản hàng dệt là không bao giờ cuộn tấm thảm bẩn hoặc hơi ẩm lại 124:

Loại bỏ bụi, sạn và dấu vết thức ăn: Theo tài liệu của Viện Bảo tồn Canada (CCI), các hạt đất hoạt động như chất mài mòn nhỏ bên trong thảm cuộn và thu hút côn trùng và nấm mốc 14. Hút bụi kỹ cả mặt trước của thảm (chậm, theo hướng sợi thảm, sử dụng vòi hút chỉ có chức năng hút mà không có thanh đập xoay) và mặt sau của thảm 13. Nếu thảm bị dính thức ăn hoặc chất bẩn từ thú cưng, hãy mang đi giặt khô chuyên nghiệp trước khi cất giữ lâu dài 14.

Đảm bảo khô hoàn toàn: Ngay cả một lượng hơi ẩm nhỏ bị mắc kẹt bên trong một cuộn tròn chặt cũng có thể gây ra sự phát triển của nấm mốc và mùi hôi mốc trong vòng vài ngày 14. Hãy để thảm mới được làm sạch hoặc thấm khô hoàn toàn cả hai mặt trước khi cuộn 14.

Cuộn chứ không gấp: Tuân thủ hướng sợi vải.

Các hướng dẫn bảo tồn của bảo tàng nghiêm cấm việc gấp thảm và chiếu để cất giữ 12:

Vì sao việc gấp gây hư hại: Việc gấp một tấm thảm lông tạo ra các nếp gấp sắc nét dọc theo các sợi nền dọc và ngang. Trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng—đặc biệt nếu các hộp được xếp chồng lên nhau—những nếp gấp đó trở thành các đường gờ vĩnh viễn, làm biến dạng lớp hồ (ahar) ở mặt sau của thảm dệt máy hoặc làm nứt các sợi nền cũ hơn 12.

Cách cuộn đúng theo hướng sợi thảm: Như được nêu chi tiết trong Ghi chú 13/3 của Viện Bảo tồn Canada (Lưu trữ cuộn cho hàng dệt), tốt nhất là hai người cùng cuộn một tấm thảm cỡ phòng 12. Trải tấm thảm sạch, khô ráo ra và cuộn đều thành hình trụ theo hướng sợi thảm (di chuyển từ đỉnh của lớp lông xuống đáy) sao cho các sợi thảm nằm phẳng mà không bị cong vênh 12.

Sử dụng ống đỡ rộng: Đối với thảm cỡ trung bình và lớn hoặc để bảo quản lâu dài, hãy cuộn thảm quanh một ống lõi cứng đường kính rộng, dài hơn một chút so với chiều rộng của thảm (trước tiên được bọc bằng giấy lụa không chứa axit hoặc vải muslin cotton chưa tẩy trắng đã giặt trước) để các vòng trong cùng không bao giờ bị ép chặt 12. Việc cuộn với mặt lông hướng vào trong hay hướng ra ngoài tốt hơn phụ thuộc vào độ cứng của lớp nền và lớp lót; các nhà bảo tồn bảo tàng thường đặt thảm úp xuống và cuộn với một lớp lót bằng vải muslin cotton hoặc giấy lụa không chứa axit, trong khi những tấm thảm có lớp lót rất cứng có thể thích cuộn mặt lông hướng vào trong để tránh làm nứt lớp keo dán mặt sau 12.

Phương pháp bảo quản nằm ngang đạt tiêu chuẩn bảo tồn: một tấm thảm cuộn được bọc trong vải muslin cotton thoáng khí, buộc bằng ruy băng rộng và được nâng đỡ khỏi mặt đất bằng hai đầu ống bên trong.
Phương pháp bảo quản nằm ngang đạt tiêu chuẩn bảo tồn: một tấm thảm cuộn được bọc trong vải muslin cotton thoáng khí, buộc bằng ruy băng rộng và được nâng đỡ khỏi mặt đất bằng hai đầu ống bên trong.

Vật liệu bọc thoáng khí so với tấm nhựa

Cách bạn quấn cuộn hình trụ sẽ quyết định xem vải có giữ được độ tươi mới hay bị ngưng tụ hơi nước 124:

Để bảo quản lâu dài (Sử dụng vải cotton thoáng khí hoặc vải Tyvek/vải bọc lưu trữ): Bọc tấm thảm cuộn bằng vải muslin cotton chưa tẩy trắng đã giặt trước, một tấm ga trải giường cotton sạch hoặc vải bọc lưu trữ thoáng khí, và buộc nhẹ ở một vài chỗ bằng ruy băng cotton rộng, phẳng hoặc băng vải (không bao giờ dùng dây hẹp hoặc băng dính cắt vào sợi thảm) 12. Vải thoáng khí ngăn bụi và ánh sáng đồng thời cho phép không khí lưu thông để hơi ẩm không thể ngưng tụ bên trong 12.

Tại sao túi nhựa kín khí lại nguy hiểm cho việc bảo quản lâu dài: Việc niêm phong thảm bên trong màng nhựa polyethylene không thoáng khí trong nhiều tháng sẽ giữ lại độ ẩm môi trường; khi nhiệt độ phòng dao động giữa ngày và đêm, hơi ẩm sẽ ngưng tụ bên trong nhựa và tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển 14. Việc bọc nhựa chống thấm nước dày chỉ nên được dành riêng cho việc bảo vệ ngắn hạn khỏi mưa trong quá trình vận chuyển hoặc di chuyển, và phải được tháo ra ngay khi thảm được bảo quản khô ráo trong nhà 14.

Bướm đêm và độ ẩm

Hai mối đe dọa từ môi trường chiếm phần lớn tổn thất khi bảo quản thảm: sâu bệnh và độ ẩm 145:

Bướm đêm ăn quần áo và bọ cánh cứng ăn thảm: Theo ghi chép về côn trùng học bảo tàng và bảo tồn của Bảo tàng Victoria và Albert, ấu trùng của bướm đêm ăn quần áo (Tineola bisselliella) và bọ cánh cứng ăn thảm ăn keratin trong các sợi protein động vật như len và lụa tự nhiên, đặc biệt là ở những khu vực tối tăm, không bị xáo trộn và bẩn 56. Ngay cả những tấm thảm chủ yếu làm từ sợi tổng hợp hoặc cellulose cũng có thể thu hút sâu bọ nếu thức ăn bị đổ hoặc lông động vật còn sót lại trên thảm 4. Thay vì đặt trực tiếp các viên chống mối mọt hóa học có mùi (naphthalene hoặc paradichlorobenzene) lên vải dệt—những thứ để lại mùi khó chịu và cặn hóa chất—hãy làm sạch thảm kỹ lưỡng trước khi cuộn lại, bọc nó trong bông sạch, và mở ra kiểm tra sáu tháng một lần 156.

Kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ: Bảo quản thảm trong môi trường trong nhà ổn định, khô ráo, tránh xa sàn bê tông ẩm ướt, đường ống bị rò rỉ hoặc nhiệt độ quá cao trên gác mái 14.

Chọn nơi lưu trữ phù hợp

Vị trí đặt tấm thảm cuộn cũng quan trọng như cách nó được cuộn 12:

Bảo quản theo chiều ngang, không đặt trên sàn: Không bao giờ dựng đứng tấm thảm cuộn theo chiều dọc như một chiếc ô; trọng lực sẽ khiến phần dưới bị xẹp xuống, phồng ra và biến dạng vĩnh viễn thành những gợn sóng lượn sóng 2. Thay vào đó, hãy bảo quản cuộn thảm theo chiều ngang, không đặt trên sàn—lý tưởng nhất là treo trên giá đỡ tường hỗ trợ các đầu nhô ra của ống bên trong, hoặc đặt trên một kệ hoặc giá phẳng, được nâng cao 12.

Không bao giờ xếp chồng các hộp nặng lên trên: Không được chất đồ đạc, vali hoặc thùng carton nặng lên trên tấm thảm cuộn, vì điều này sẽ làm phẳng hình trụ thành hình bầu dục và tạo nếp gấp ở các cạnh 2.

Tránh tầng hầm, gác mái và nhà để xe: Chọn tủ quần áo hoặc phòng chứa đồ bên trong khô ráo, có điều hòa nhiệt độ thay vì tầng hầm ẩm ướt hoặc nhà để xe nóng 14.

Ba bước chuẩn bị để bảo quản thảm: hút bụi cho sạch và khô, cuộn đều lên một ống có lõi rộng, và bọc trong vải cotton thoáng khí.
Ba bước chuẩn bị để bảo quản thảm: hút bụi cho sạch và khô, cuộn đều lên một ống có lõi rộng, và bọc trong vải cotton thoáng khí.

Vận chuyển và đóng gói thảm an toàn

Khi chuyển nhà hoặc vận chuyển thảm giữa các phòng trưng bày 12:

Cuộn chặt tấm thảm quanh một ống lõi cứng, bọc nó bằng bông sạch hoặc giấy kraft bảo vệ và chỉ luồn một lớp vỏ ngoài chống thấm nước tạm thời lên trên trong suốt thời gian vận chuyển 12.

Mang những cuộn dài với hai người đỡ phần giữa và hai đầu để cuộn không bị cong hoặc gập đôi 12.

Đặt tấm thảm cuộn gần phía trên cùng của xe tải chuyển nhà hoặc trải phẳng dọc theo một bức tường sạch sẽ—không bao giờ ở dưới cùng của một chồng nặng—và tháo bỏ bất kỳ lớp bọc vận chuyển bằng nhựa nào ngay khi đến nơi 12.

Trải thảm ra và để nó thư giãn

Khi bạn lấy thảm ra khỏi kho hoặc mở kiện hàng, hãy để các sợi thảm có thời gian phục hồi hình dạng phẳng ban đầu:

Trải thảm ra sàn nhà sạch sẽ, khô ráo, có lót tấm lót thảm, trong phòng ấm áp.

Nếu hai mép ngắn hơi cong lên do cuộn lại, hãy nhẹ nhàng cuộn ngược mép theo hướng ngược lại bằng tay trong vài giây, hoặc để trọng lực và nhiệt độ phòng bình thường làm cho thảm phẳng ra trong vòng 24 đến 72 giờ. Thời gian làm phẳng chính xác phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường, thời gian bảo quản và độ cứng của lớp nền, và vẫn chưa thể xác định chắc chắn cho đến khi thảm thích nghi với nhiệt độ phòng.

Tuyệt đối không đặt vật nặng, vật sắc nhọn lên mép vải bị nhăn hoặc dùng bàn ủi hơi nước nóng trực tiếp lên bề mặt vải.

Trải tấm thảm đã cất giữ lên sàn nhà sạch sẽ và lớp lót để các sợi thảm dần dần phẳng ra.
Trải tấm thảm đã cất giữ lên sàn nhà sạch sẽ và lớp lót để các sợi thảm dần dần phẳng ra.

Những quan niệm sai lầm thường gặp

"Bọc thảm trong màng bọc nhựa kín khí là cách an toàn nhất để bảo quản trong nhiều năm." Nhựa kín khí giữ lại hơi nước ngưng tụ trong quá trình thay đổi nhiệt độ và thúc đẩy sự phát triển của nấm mốc; bảo quản lâu dài cần vải cotton thoáng khí 124.

"Đứng thẳng tấm thảm cuộn ở góc giúp tiết kiệm không gian mà không gây hại." Việc cất giữ theo chiều dọc sẽ làm bẹp cạnh dưới dưới trọng lượng của chính tấm thảm và tạo ra những gợn sóng vĩnh viễn dọc theo đường viền 2.

"Gấp một tấm thảm lớn thành hình vuông thì ổn trong vài tháng." Ngay cả việc gấp chặt dưới sức nặng trong vài tuần cũng có thể để lại những nếp gấp cứng đầu ở nền móng 12.

"Nên đổ trực tiếp viên chống mối mọt vào thảm cuộn." Viên chống mối mọt hóa học để lại mùi độc hại, dai dẳng; làm sạch kỹ lưỡng, bọc thoáng khí và kiểm tra định kỳ là tiêu chuẩn bảo tồn 156.

Danh sách kiểm tra ngắn gọn và thiết thực để bảo quản và di chuyển thảm

  1. Hút bụi mặt trước và mặt sau, và làm khô hoàn toàn: Không bao giờ cuộn thảm bị bám bụi, dính thức ăn hoặc ẩm ướt 14.
  1. Cuộn theo hướng sợi xung quanh một ống: Cuộn đều với hai người—không bao giờ gấp—sử dụng một ống lõi rộng để hỗ trợ 12.
  1. Bọc bằng vải cotton thoáng khí và buộc bằng ruy băng phẳng: Sử dụng tấm vải cotton đã giặt trước để bảo quản lâu dài; tháo bỏ bất kỳ lớp nhựa chống thấm nước nào sau khi di chuyển 12.
  1. Bảo quản theo chiều ngang, không đặt trên sàn: Đặt cuộn giấy lên giá đỡ hoặc kệ ở phòng khô ráo trong nhà mà không có gì chất lên trên 12.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Tôi nên cuộn hay gấp thảm để cất giữ?

Luôn cuộn thảm—không bao giờ gấp nó. Việc gấp tạo ra các nếp gấp sắc nhọn có thể làm biến dạng hoặc đứt vĩnh viễn các sợi nền và lớp lót, trong khi cuộn quanh một ống rộng sẽ phân bổ lực căng đều 12.

2. Nên bọc thảm đã cất giữ bằng màng bọc thực phẩm hay bằng vải cotton thì tốt hơn?

Để bảo quản trong nhà lâu dài, hãy bọc thảm bằng vải cotton thoáng khí (chẳng hạn như vải muslin chưa tẩy trắng) để không khí có thể lưu thông và hơi ẩm không thể ngưng tụ bên trong 12. Chỉ sử dụng nhựa chống thấm nước làm lớp phủ bên ngoài tạm thời trong quá trình di chuyển hoặc vận chuyển 14.

3. Tôi có thể cất giữ tấm thảm cuộn theo chiều thẳng đứng không?

Không; dựng thảm cuộn theo chiều dọc sẽ khiến phần cuối phía dưới bị cong vênh và phồng lên dưới sức nặng của thảm. Luôn luôn cất giữ thảm cuộn theo chiều ngang trên kệ phẳng hoặc giá đỡ treo tường hỗ trợ ống lõi 12.

4. Làm thế nào để các mép thảm nằm phẳng sau khi trải thảm ra khỏi kho?

Trải thảm ra trong phòng ấm áp trên một tấm lót thảm chuyên dụng, nhẹ nhàng cuộn ngược mép thảm bị cong bằng tay trong giây lát (mà không làm nhăn thảm), và để yên trong 24 đến 72 giờ cho các sợi thảm duỗi thẳng dưới tác động của trọng lực.

Nguồn tham khảo

  1. Canadian Conservation Institute (CCI), Government of Canada, "Basic care – Carpets and rugs". https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/care-objects/textiles-costumes/basic-care-carpets-rugs.html
  2. Canadian Conservation Institute (CCI), Government of Canada, CCI Notes 13/3: "Rolled Storage for Textiles". https://www.canada.ca/content/dam/cci-icc/documents/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes/13-3-eng.pdf
  3. Canadian Conservation Institute (CCI), Government of Canada, CCI Notes 13/16: "Mechanical Surface Cleaning of Textiles". https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes/mechanical-surface-cleaning-textiles.html
  4. The Carpet and Rug Institute (CRI), "Frequently Asked Questions" and "Carpet and Rug Care Guide". https://carpet-rug.org/wp-content/uploads/2024/09/Carpet-and-Rug-Care-Guide.pdf
  5. Victoria and Albert Museum, London, "Unwelcome flying visitors to the Museum" and "Museum at war". https://www.vam.ac.uk/blog/caring-for-our-collections/unwelcome-flying-visitors-museum
  6. Robert J. Koestler and Mary W. Ballard (Smithsonian Museum Conservation Institute), "Thirty Years of Pest Control in Museums: Policy & Practice". https://museumpests.net/wp-content/uploads/2014/05/Koestler-Ballard-paper-formatted.pdf