برگهٔ مشخصات فرش پر از واژه‌هایی است که اگر معنای دقیقشان را ندانید، مقایسهٔ دو فرش سخت می‌شود. این واژه‌نامه مهم‌ترین اصطلاحات را به زبان ساده توضیح می‌دهد و معادل انگلیسی هر کدام را هم آورده است تا در مکاتبهٔ تجاری به کارتان بیاید.
ساختار بافت
| اصطلاح | انگلیسی | معنی |
|---|---|---|
| تار | Warp | نخ‌هایی که در طول فرش کشیده می‌شوند. فرش بافته معمولاً سه دسته تار دارد: تار پرکننده برای استحکام طولی، تار پرز برای ساخت سطح، و تار زنجیره‌ای که ساختار را قفل می‌کند ۱. |
| پود | Weft | نخی که در عرض فرش می‌رود و با تار در هم می‌بافد ۱. |
| پرز | Pile | سطح نخی فرش. در ماشین بافت، نخ‌های پرز روی میله‌ها حلقه می‌شوند و برای پرز بریده، میله‌هایی با تیغه به کار می‌رود ۱. |
| وَرد | Heddle | سیم‌های عمودی چشمه‌دار که نخ تار از آن‌ها می‌گذرد و حرکت تار را کنترل می‌کند ۱. |
| پیچ | Pitch | در فرش بافته، تعداد سر نخ در ۲۷ اینچ از عرض فرش ۱. |
| ردیف در اینچ | Rows / wires per inch | تعداد ردیف پرز در هر اینچ از طول فرش بافته ۱. |
| شات | Shot | تعداد پود به ازای هر ردیف پرز ۱. |
| فریم | Frames | قفسه‌های پشت ماشین ویلتون. هر فریم یک رنگ دارد، پس ویلتون سه‌فریم در طرح سه رنگ دارد ۱. |
نخ
| اصطلاح | انگلیسی | معنی |
|---|---|---|
| نخ فیلامنت | Filament | نخ ساخته‌شده از رشته‌های بلند و پیوسته ۲. |
| BCF | Bulked Continuous Filament | نوعی نخ فیلامنت پیوسته ۱. |
| نخ ریسیده | Staple / spun | نخ ساخته‌شده از الیاف کوتاه که کنار هم ریسیده شده‌اند و کمی بیشتر پرز می‌دهد ۲. |
| لا | Ply | تعداد نخ‌هایی که با هم تاب می‌خورند؛ مثل نخ دولا ۲. |
| هیت‌ست | Heat-setting | تثبیت تاب نخ با گرما که در نخ نوعی «حافظه» ایجاد می‌کند ۱. |
| دنیر | Denier | وزن ۹۰۰۰ متر نخ به گرم. عدد بالاتر یعنی نخ ضخیم‌تر ۲. |
| تکس | Tex | سامانهٔ رایج بین‌المللی برای بیان چگالی خطی نخ ۱. |
اندازه و کیفیت
| اصطلاح | انگلیسی | معنی |
|---|---|---|
| وزن پرز | Pile weight | مقدار نخ پرز در واحد سطح. با دوام فرش ارتباط مستقیم دارد ۲. |
| ارتفاع پرز | Pile height | بلندی پرز. اندازه‌گیری با خط‌کش تقریبی است و دقیق به شمار نمی‌آید ۱. |
| تراکم پرز | Pile density | میزان فشردگی نخ پرز. در ارزیابی عملکرد، به‌ویژه در فضاهای پررفت‌وآمد، مهم است ۱. |
| برش سطح | Shearing | گذراندن فرش از زیر تیغه‌ها برای یکدست و تمیز شدن سطح پرز ۱. |
دو واژهٔ پرکاربرد در بازار ایران
شانه و تراکم در عرف بازار فرش ایران معنای مشخصی دارند، اما با اصطلاحات بین‌المللی بالا یکی نیستند. برای مثال، پیچ با شانه یکی نیست، چون پیچ بر پایهٔ ۲۷ اینچ تعریف می‌شود ۱. توضیح کامل این دو را در مقالهٔ «شانه و تراکم» بخوانید.
نکته برای مکاتبهٔ تجاری
وقتی با خریدار یا سازنده مشخصات رد و بدل می‌کنید، عدد را همراه با واحد و روش اندازه‌گیری بنویسید. عدد بدون واحد می‌تواند برداشت اشتباه ایجاد کند.
جمع‌بندی
دانستن این واژه‌ها به شما کمک می‌کند برگهٔ مشخصات را درست بخوانید و دو فرش را منصفانه مقایسه کنید. برای دیدن طرح‌ها و مشخصات، به بخش کاتالوگ فرشینه سر بزنید.
پرسش‌های متداول
فرق تار و پود چیست؟
تار در طول فرش و پود در عرض آن قرار می‌گیرد و این دو با هم بافته می‌شوند ۱.
هیت‌ست چه فایده‌ای دارد؟
تاب نخ را پایدار می‌کند و این ویژگی به‌ویژه در فرش با پرز بریده سودمند است ۱.
دنیر بالاتر بهتر است؟
دنیر فقط ضخامت نخ را نشان می‌دهد ۲. برای قضاوت دربارهٔ کیفیت باید جنس، وزن پرز و تراکم را هم دید.
منابع
- The Carpet and Rug Institute. The Carpet Primer. 2017. https://carpet-rug.org/wp-content/uploads/2020/02/The-Carpet-Primer.pdf
- Niemeyer, Shirley. G94-1222 Rug and Carpet Fibers: Selection and Care. University of Nebraska–Lincoln Extension, 1994. https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1935&context=extensionhist