در بازار ایران فرش را یا با نام سنتیاش، مثل دوذرعی، صدا میزنند یا با اندازه به متر، مثل ۲ در ۳. خریداران آمریکا و بریتانیا اغلب به فوت فکر میکنند، مثل ۶ در ۹ فوت. این دو یکی نیستند: فرش ۲ در ۳ متر برابر 6'7" در 9'10" است و آشکارا بزرگتر از فرش ۶ در ۹ فوت (۱۸۳ در ۲۷۴ سانتیمتر) 2. در این راهنما نامها را توضیح میدهیم، تبدیل دقیق را میآوریم و چند قاعدهٔ ساده برای انتخاب اندازه میگوییم.
نامهای سنتی اندازه
بسیاری از نامهای اندازه در ایران از واحد قدیمی طول، یعنی ذرع، آمدهاند. فرهنگهای فرش نامهایی مثل دوذرعی را برای فرشی حدود ۴ در ۶ فوت آوردهاند 1. این نامها گروه اندازه را میگویند، نه یک عدد دقیق، و اندازهٔ واقعی از تولیدکنندهای به تولیدکنندهٔ دیگر فرق میکند.
نامهایی که امروز در بازار ایران بیشتر شنیده میشوند، با بازهٔ معمولشان:
- پشتی: زیرانداز بسیار کوچک، حدود ۰٫۵ در ۰٫۸ متر.
- ذرع و نیم: فرش کوچک، حدود ۱ در ۱٫۵ متر.
- دوذرعی: فرش متوسط، حدود ۱٫۳ در ۲ تا ۱٫۵ در ۲٫۲۵ متر.
- پرده: بزرگتر از دوذرعی و کوچکتر از فرش اتاق.
- قالی (اندازهٔ اتاق): حدود ۲ در ۳ متر و بزرگتر.
- کناره: فرش باریک و بلند برای راهرو.
- کلهگی: فرش پهن و بلندی که سنتی بالای اتاق پهن میشد.
فرشهای اتاقی در ایران با مساحت هم نام برده میشوند: ۲ در ۳ «۶ متری»، ۳ در ۴ «۱۲ متری» و ۲٫۵ در ۳٫۵ معمولاً «۹ متری»، هرچند مساحت واقعیاش ۸٫۷۵ متر مربع است. همیشه طول و عرض را تأیید کنید، نه فقط نام را.
اندازههای رایج فرش ماشینی به متر و فوت
فرش ماشینی ایران با اندازهٔ متری بافته و فروخته میشود. عددهای فوت و اینچ زیر تبدیل دقیقاند (هر فوت = ۰٫۳۰۴۸ متر) و به نزدیکترین اینچ گرد شدهاند 2.
| اندازه (متر) | اندازه (فوت و اینچ) | کاربرد معمول |
|---|---|---|
| ۰٫۵ × ۰٫۸ | 1'8" × 2'7" | جلوی در |
| ۱ × ۱٫۵ | 3'3" × 4'11" | ورودی، کنار تخت |
| ۱٫۵ × ۲٫۲۵ | 4'11" × 7'5" | نشیمن کوچک |
| ۲ × ۳ | 6'7" × 9'10" | پذیرایی، میز ششنفره |
| ۲٫۵ × ۳٫۵ | 8'2" × 11'6" | پذیرایی بزرگ، میز هشتنفره |
| ۳ × ۴ | 9'10" × 13'1" | سالن بزرگ |
| ۰٫۸ × ۲ | 2'7" × 6'7" | کنارهٔ کوتاه |
| ۰٫۸ × ۳ | 2'7" × 9'10" | کنارهٔ بلند |
| ۲ × ۲ گرد | قطر 6'7" | میز گرد چهار تا ششنفره |
هر طرحی در همهٔ اندازهها بافته نمیشود.
اندازه چطور گرفته میشود
در بازار، اندازهٔ اعلامشده معمولاً بدنهٔ بافتهشدهٔ فرش است، بدون ریشه. اگر فرش ۲ در ۳ متری در هر سر ۱۰ سانتیمتر ریشه داشته باشد، حدود ۳٫۲ متر از زمین را میگیرد. از فروشنده بخواهید روش اندازهگیری را تأیید کند.
فرش بافته پارچه است، نه کاشی. چند سانتیمتر تفاوت میان اندازهٔ اعلامشده و اندازهٔ واقعی عادی است. برای جاهای تنگ، پیش از سفارش اندازهٔ دقیق اندازهگیریشده را بخواهید.
انتخاب اندازه برای هر اتاق

- پذیرایی: در اتاق بزرگ، فرشی بگیرید که همهٔ مبلها روی آن جا شوند. در اتاق متوسط دستکم پایههای جلویی مبل و صندلیها روی فرش باشد. فرش کوچکی که فقط زیر میز جلومبلی باشد اغلب گم دیده میشود.
- ناهارخوری: صندلیها وقتی عقب کشیده میشوند باید روی فرش بمانند. قاعدهٔ ساده: به هر طرف میز حدود ۶۰ تا ۷۵ سانتیمتر اضافه کنید.
- اتاق خواب: فرش را عرضی زیر تخت بیندازید تا از دو طرف و پایین تخت دیده شود، یا دو کناره کنار تخت بگذارید.
- راهرو: کمی از کف را در دو طرف و دو سر کناره خالی بگذارید و ببینید درها راحت روی فرش باز شوند.
- میان دو اندازه: اندازهٔ بزرگتر معمولاً بهتر است، به شرط آنکه کمی از کف دورتادور دیده شود.
اینها توصیهٔ عملی خود ماست، نه قاعدهٔ ثابت.


نکتههای سفارش برای خریداران عمده
- به متر سفارش دهید. حتی اگر برچسب فروشگاهتان فوت است، استعلام را با اندازهٔ متری بفرستید، مثل ۲ در ۳ یا ۲٫۵ در ۳٫۵.
- اندازهها را برای هر طرح بپرسید. طرح لچکترنج را نمیشود کش داد؛ هر اندازه، بهویژه کناره و گرد، نقشهٔ خودش را میخواهد.
- موجود بودن را در هر استعلام تأیید کنید. اندازههای موجود با هر مجموعه و هر نوبت تولید تغییر میکند.
پرسشهای پرتکرار
آیا فرش ۲ در ۳ متر همان ۶ در ۹ فوت است؟
نه. فرش ۲ در ۳ متر برابر 6'7" در 9'10" است؛ یعنی حدود ۱۷ سانتیمتر پهنتر و ۲۶ سانتیمتر بلندتر از ۶ در ۹ فوت 2.
آیا ریشه جزء اندازه است؟
معمولاً نه؛ اندازهٔ اعلامشده بدنهٔ بافته است. از فروشنده بخواهید تأیید کند.
چرا به فرش ۲٫۵ در ۳٫۵ «۹ متری» میگویند؟
یک نام گردشدهٔ بازاری است. مساحت دقیقش ۸٫۷۵ متر مربع است.
اگر اتاقم میان دو اندازه باشد چه کنم؟
اندازهٔ بزرگتر معمولاً انتخاب بهتری است، اگر کمی از کف دورتادورش دیده شود.
منابع
- Stone, Peter F. Oriental Rugs: An Illustrated Lexicon of Motifs, Materials, and Origins. Tuttle Publishing, 2013 (entry "dozar"). https://search.worldcat.org/title/828416696
- National Institute of Standards and Technology. Special Publication 811: Guide for the Use of the International System of Units, Appendix B, conversion factors. https://www.nist.gov/pml/special-publication-811
